Wat het EU Asiel- en Migratiepact betekent voor het recht op zorg
Op 12 juni 2026 is het Europese Asiel- en Migratiepact in werking getreden, de grootste hervorming van het Europese asiel- en migratiestelsel in decennia. Het pact bestaat uit één richtlijn en negen verordeningen over onder meer asielprocedures, procedures aan de grenzen en de verantwoordelijkheden van lidstaten. De inzet is versterkte buitengrenzen, snellere procedures en meer grip op wie er binnenkomt. Op dezelfde datum trad het tweestatusstelsel in werking, dat onderscheid maakt tussen erkende vluchtelingen en personen met subsidiaire bescherming.
Nederland heeft de regels omgezet in nationale wetgeving en kiest er op onderdelen voor verder te gaan dan het pact vereist. Zo wordt de tijdelijke asielvergunning verkort van vijf naar maximaal drie jaar, wordt de vergunning voor onbepaalde tijd afgeschaft en verdwijnen stappen uit de asielprocedure. Ook zijn strengere regels voor gezinshereniging en minder rechtsbijstand ingevoerd. Daarnaast wil Europa afgewezen asielzoekers sneller laten terugkeren, onder meer via zogeheten ’terugkeerhubs’ in landen buiten de EU.
Waarom dit ertoe doet vanuit het recht op gezondheid
De Johannes Wier Stichting (JWS) zet zich in voor het recht op gezondheid in zorg en welzijn, met speciaal oog voor mensen in kwetsbare posities. Vanuit dat perspectief kijken we ook naar dit pact. Dit jaar hebben we een jaarthema dat naadloos aansluit bij deze ontwikkelingen: de zorg voor ongedocumenteerde mensen.
Die groep dreigt door het pact en de nationale maatregelen groter en kwetsbaarder te worden. Kortere procedures, meer afwijzingen en terugkeerprocedures aan de grens vergroten de kans dat mensen zonder verblijfsrecht in Nederland achterblijven. Zij verblijven dan zonder documentatie in Nederland en kunnen geen zorgverzekering afsluiten, doordat de Koppelingswet bepaalt dat mensen zonder geldige verblijfstitel geen aanspraak kunnen maken op sociale voorzieningen. Het recht op gezondheid blijft voor iedereen gelden. In de Koppelingswet is daarom een clausule opgenomen die de toegang tot medisch noodzakelijke zorg waarborgt, ongeacht verblijfsstatus.
In de praktijk is die toegang broos. Angst om opgepakt te worden en financiële problemen zorgen ervoor dat mensen vaak laat hulp zoeken, waardoor ziektebeelden al in een vergevorderd stadium zijn wanneer zij bij de huisarts komen. JWS maakt zich zorgen dat zorgmijding toeneemt naarmate het beleid verhardt, met vermijdbaar leed, hogere kosten en risico’s voor de volksgezondheid tot gevolg. Diezelfde zorg uitten we eerder al rond de voorgenomen strafbaarstelling van verblijf zonder verblijfsrecht.
Wat JWS doet
We blijven het recht op gezondheid onder de aandacht brengen en ondersteunen zorgprofessionals met betrouwbare informatie over de zorg die zij mogen en kunnen bieden. Op onze website vindt u onder meer de e-learning Gezondheidszorg voor ongedocumenteerden en praktische informatie over de financieringsregeling voor onverzekerbare vreemdelingen via het CAK. Zo werken we eraan dat mensen ook bij een verhardend asielbeleid in beeld blijven van de zorg waar zij recht op houden.
