Vertaalapps worden steeds vaker gebruikt om taalbarrières in de zorg te overbruggen. Ze zijn snel en gemakkelijk, maar brengen ook risico’s met zich mee voor privacy, patiëntveiligheid, toegang en kwaliteit van zorg. Een nieuw wetenschappelijk artikel pleit daarom voor verantwoord gebruik, duidelijke kaders en beleid.
Taalbarrières vormen een structurele uitdaging in de zorg, voor zowel zorgverleners als patiënten, cliënten en hun naasten. Met de opkomst van AI-vertaalapps grijpen steeds meer mensen naar deze hulpmiddelen om elkaar te kunnen begrijpen. Maar hoe kom je tot verantwoord gebruik van vertaalapps?
Een nieuw wetenschappelijk artikel – ‘Legal, ethical, and policy challenges of artificial intelligence translation tools in healthcare’ – brengt de juridische en ethische risico’s van AI-vertaalapps in kaart. We spraken epidemioloog Simone Goosen, een van de auteurs van het artikel, die voor de Johannes Wier Stichting de campagne “Tolken terug in de zorg, alstublieft” leidt.
Vertaalapps en mensenrechten
Volgens Goosen raakt het gebruik van vertaalapps direct aan fundamentele mensenrechten: het recht op gezondheid, het recht op gelijke behandeling en het recht op bescherming van privacy. Goosen wijst ook op de landelijke richtlijn ‘Omgaan met taalbarrières in de zorg en het sociaal domein’ die in oktober 2025 is uitgekomen. De richtlijn adviseert om vertaalapps niet te gebruiken bij complexe, gevoelige of ingrijpende gesprekken. Bij dat soort gesprekken is de aanbeveling om een professionele tolk in te zetten of de patiënt of cliënt over te dragen aan een zorg- of hulpverlener die de taal van de patiënt goed beheerst. Voor eenvoudige gesprekken en situaties waarin het inzetten van een tolk niet haalbaar is, kan een vertaalapp uitkomst bieden.
Het belang van kwaliteit van zorg en privacy
Hou er wel rekening mee dat niet alles goed wordt vertaald en dat er grote verschillen in kwaliteit zijn tussen talen: bij minder voorkomende talen en talen met een bijzonder schrift – zoals Arabisch, Chinees en Tigrinya – ontstaan vaker fouten.
Ook privacy is een belangrijk punt. Veel vertaalapps verwerken gegevens buiten Europa, waardoor gevoelige medische informatie wereldwijd kan worden opgeslagen of gebruikt voor het trainen van AI-modellen. “Google Translate zou ik in de zorg nooit gebruiken,” zegt Goosen. “De data gaan overal en nergens heen. Dat vormt een risico voor de privacy.”
Praktische tips
Als je een vertaalapp wilt gebruiken, zo adviseert Goosen, oefen er dan eerst mee. Vertaal zin voor zin in plaats van losse woorden, gebruik duidelijke taal zonder afkortingen. ‘Als je met een vertaalapp werkt, moet je extra goed in de gaten houden of je elkaar wel goed begrijpt.’ zegt Goosen. ‘De terugvraagmethode kan, zoals de richtlijn ook aangeeft, helpen om te bepalen of en wanneer je andere taalondersteuning nodig hebt.’
Zorgorganisaties aan zet
Veel zorgorganisaties hebben nog geen duidelijke afspraken opgesteld voor het gebruik van vertaalapps. Dat kan leiden tot handelingsverlegenheid, maar ook tot onveilig gebruik. Goosen: ‘Een deel van de professionals overschat wat apps kunnen en onderschat wat de risico’s zijn, en een ander deel durft vertaalapps niet in te zetten.’ Daarom ligt er ook een duidelijke verantwoordelijkheid bij zorgorganisaties. Zij moeten beleid ontwikkelen over welke vertaalapps wanneer en hoe gebruikt kunnen worden.
Kortom, vertaalapps bieden kansen, maar er zijn duidelijke kaders en beleid nodig om miscommunicatie, onveilige zorg en ongelijkheid te voorkomen. Want elkaar goed begrijpen, dat is en blijft de basis voor goede zorg!
Meer info:
- Artikel ‘Legal, ethical, and policy challenges of artificial intelligence translation tools in healthcare’
- Onze website ‘Zo schakelt u een tolk in’
- Richtlijn ‘Omgaan met taalbarrières in de zorg en het sociaal domein’
- Interviews over de richtlijn met ethicus Alies Struijs, hoogleraar huisartsgeneeskunde Eric Moll van Charante en jeugdarts Petra de Jong
